Fisioterapia

A fisioterapia é unha ferramenta moi valiosa e fundamental na abordaxe de pacientes con demencia e dos seus coidadores. Desde a que se busca en todo momento un gran obxectivo final que é a de MELLORAR A CALIDADE DE VIDA DAS PERSOAS AFECTADAS POLA ENFERMIDADE E DOS seus COIDADORES.

Rodrigo Rubial Lalín. Fisioterapeuta. Gerontólogo clínico
Clara Domínguez. Neuróloga. CHUS

É necesaria a fisioterapia no transcurso da enfermidade?

A fisioterapia é útil en todas as fases da demencia, e os seus beneficios varían segundo o grao de progresión da enfermidade. Todo plan de tratamento debe estar baseado nunha boa avaliación previa, que se irá adaptando á evolución da enfermidade. Os beneficios da fisioterapia en cada fase son os seguintes:

Fase temperá ou inicial:
Os síntomas cognitivos e físicos son leves e a persoa conserva a maioría das súas habilidades funcionais:
• Manter a mobilidade, a coordinación e o estado físico para previr a perda das capacidades funcionais. Ademais, favorécese o recoñecemento do propio corpo e a súa relación co espazo e o tempo.
• Previr a deterioración funcional mediante o fomento da autonomía e o mantemento da maior independencia posible.
• Melloría ou mantemento da capacidade aeróbica.
• Estimulación cognitiva
• Redución de #o #estrés e mellora do benestar emocional
• Adquirir rutinas e hábitos de vida saudables como o exercicio físico.

Fase intermedia:
Os pacientes empezan a experimentar maiores dificultades cognitivas e físicas, o que afecta significativamente á mobilidade e á capacidade de realizar actividades diarias.
• Manter a funcionalidade
• Previr as caídas mediante o traballo do equilibrio e a reeducación de márchaa
• Facilitación das transferencias
• Manexar a dor e a rixidez muscular
• Recomendar e adestrar ao paciente no uso de produtos de apoio
• Estimulación orofacial
• Diminuír o risco de infeccións respiratorias

Fase avanzada:
A demencia progresou significativamente e o paciente pode estar nunha situación de total dependencia para a maioría das actividades e con pouca capacidade de colaboración voluntaria nas sesións de tratamento. Polo que teremos a posibilidade de realizar tratamento mediante técnicas activas e en gran número mediante manobras pasivas (nas que o profesional realiza e complementa a acción):
• Previr complicacións asociadas á inmobilidade mediante o mantemento da mobilidade articular e o ton muscular.
• Aliviar o dor
• Mobilizacións pasivas e cambios posturales para manter a circulación, evitar as rixideces musculares e reducir o risco de úlceras por presión.
• Normalización de ton muscular
• Estimulación orofacial
• Previr e tratar patoloxías respiratorias
• Minimizar riscos de ingreso hospitalario
• Apoio aos coidadores ensinando técnicas para mobilizar ao paciente, realizar cambios de postura de maneira segura e evitar complicacións derivadas do repouso prolongado.

Como pode axudarme a fisioterapia tras o diagnóstico dunha demencia?

A fisioterapia xoga un papel fundamental ao longo do proceso dunha demencia influíndo na diminución e enlentecimiento dos síntomas que afectan á funcionalidade, autonomía e calidade de vida das persoas.
Os beneficios que achega a fisioterapia contribúen a manter o maior grao de autonomía física e funcional en cada fase da enfermidade, co obxectivo de mellorar a calidade de vida do afectado, a súa familia e/o coidadores.
A demencia afecta as capacidades cognitivas e pode ter un impacto significativo na mobilidade, o equilibrio e na realización das actividades da vida diaria.
O obxectivo principal e a longo prazo vai encamiñado a mellorar a calidade de vida da persoa, para o que é necesario ter obxectivos máis pequenos e a curto prazo:
• Manter e mellorar a mobilidade tanto activa como pasiva.
• Manter ou mellorar o ton muscular evitando rixideces, atrofia e acortamientos.
• Aliviar a dor articular e muscular
• Mellorar o equilibrio e previr caídas: a demencia afecta o equilibrio, o que aumenta o risco de caídas.
• Manter a capacidade funcional:
 A independencia nas transferencias.
 A reeducación postural.
 A independencia na deambulación
• Estimular a cognición a través do movemento: mediante exercicios de coordinación, equilibrio e atención. O exercicio físico regular pode axudar a retardar a deterioración cognitiva e promover a neuroplasticidad.
• Reducir a axitación, promover o benestar emocional e potenciar a socialización: o exercicio pode ser unha ferramenta efectiva para reducir os síntomas de ansiedade, mellorar o estado de ánimo e o soño.
• Previr complicacións secundarias asociadas ao sedentarismo ou ao inmobilismo como as úlceras por presión, as infeccións respiratorias ou a perda de masa muscular.

• Orientar aos familiares ou coidadores sobre aspectos sanitarios, así como o previr lesións producidas polo manexo destes pacientes.

Como podo animar ao meu familiar para acudir a fisioterapia?

Temos que expor ao noso familiar o acceso ao servizo de fisioterapia, como un elemento que contribuirá notablemente na melloría do seu estado xeral de saúde.

Podendo enfocarse para iso nos beneficios que se poden estimular como poden ser melloría de equilibrio, coordinación, marcha, forza muscular, resistencia… en definitiva, a procura da maior calidade de vida posible.

En fases máis avanzadas da enfermidade desde o servizo de fisioterapia sempre se ten como primeiro foco de atención ao propio paciente diagnosticado coa enfermidade, pero nestas ocasións cobra tamén moita relevancia a presenza, diálogo e explicacións da enfermidade á súa contorna familiar e de coidadores habituais. Para que poidan comprender a importancia que ten recibir a atención dun servizo de fisioterapia nun centro clínico ou no seu propio domicilio. Xa que os obxectivos de melloría na súa calidade de vida son moitos e moi importantes, como vimos anteriormente.

Cal é a importancia da adherencia ás pautas de tratamento físico e funcional?

Do mesmo xeito que calquera hábito de vida saudable, para a súa correcta implantación e capacidade de influencia sobre a melloría da nosa saúde, só é significativo desde o momento en que esa “actividade saudable” (alimentación, exercicio, fisioterapia…) pasa a converterse nun “hábito” da nosa vida, formando parte das nosas rutinas diarias.

Desde o momento en que temos unha frecuencia semanal pautada na execución de pautas físicas e funcionais de estimulación no noso equilibrio, coordinación, marcha, memoria, forza… conseguiremos consolidar os beneficios que estamos a buscar mellorar no estado de saúde do paciente con demencia.

E se o meu familiar non quere ir? Como animalo?

É importante transmitir normalidade, que vaia collendo a rutina, aos poucos. O ritmo de incorporación á terapia debe marcalo a propia persoa; isto é fundamental. Hai persoas que tardan semanas en incorporarse á rutina de terapia nun Centro, e outras en dous días xa están perfectamente adaptadas. É importante que a incorporación sexa gradual, ao seu ritmo e que os primeiros días non se produzan faltas. É mellor que acuda media hora ao Centro, todos os días, sen falta, durante unha semana, e despois ir incrementando o tempo, que o que falte os primeiros días. A rutina é fundamental.

Como pode axudarme a fisioterapia como coidador?

A fisioterapia poderá proporcionarnos moitos beneficios como coidador; desde adquirir os medios de autocuidado do propio familiar e posteriormente en adquirir os coñecementos do manexo e características dun paciente con demencia, xa que serán moitas as novidades que iremos atopando no transcurso da propia enfermidade e desde o campo da fisioterapia poderemos obter moitas respostas a dúbidas tan habituais como: como debo realizar unha transferencia?, hai que realizar cambios posturales pola noite?, por que agora o meu familiar ten máis dificultade para camiñar, ou para coller obxectos, ou mesmo para tragar…? Pois a estas preguntas poderemos obter respostas desde a fisioterapia como coidadores.
Pensando nalgúns dos beneficios no coidador segundo as fases da demencia, a continuación facemos mención aos máis relevantes:

Fase temperá ou inicial:
Os síntomas e situación do paciente a nivel físico e funcional aínda non se viron alterados, pero debemos empezar desde o ámbito do coidador a:
• Realizar un seguimento e control de constantes vitais do noso familiar (tensión arterial, frecuencia cardíaca…).
• Empezar a coñecer as características propias da enfermidade desta e de posteriores fases da enfermidade, para estar en condicións de coñecemento práctico de como afrontar esas situacións.
Fase intermedia:
Nesta fase, xa comezamos a ter maior carga asistencial como coidadores e é interesante que continuemos avanzando nos nosos coñecementos:
• Continuar con supervisión de constantes.
• Eliminación de barreiras arquitectónicas: alfombras, mesitas… polo risco de caída do paciente.
• Debemos aprender a como realizar a supervisión das pautas físicas e pautas de execución da vida diaria.
• Insistir en que realice as actividades da vida diaria da maneira máis autónoma posible.
ou Debemos reforzar a súa execución, pero non substituír a acción.
ou Exemplo: se non é capaz para comer por si só, deberemos asistir cando non complete a acción, deste xeito estaremos a reforzar a acción, pero non substituíndo a mesma.
• Maior carga física do coidador:
ou Aprender que pautas físicas debo facer para a miña autocuidado como coidador.
 Fortalecemento musculatura de “core abdominal”
 Flexibilización de musculatura
 Investir tempo de calidade na miña autocuidado e goce persoal.
• É importante ser capaces de poder atopar tempo na nosa xornada de coidador para poder “desconectar” e poder realizar actividades que sexan de goce persoal.
ou Pautas de hixiene postural
 como agacharme?
 como levantar pesos?
 como asistir na alimentación ou aseo?

Fase avanzada:
Nesta fase estamos nunha situación de gran dependencia funcional e de necesidade de asistencia moito maior por parte do coidador, polo que deberemos neste caso ter máis coñecementos en canto a coidados do paciente e autocuidados do familiar.
• Educación sanitaria e aprendizaxe sobre:
ou como realizar transferencias do paciente?
ou como realizar cambios posturales?
ou Medidas de prevención de aparición de úlceras
ou como realizar coidados básicos do paciente no día a día?
• Recomendacións de autocuidado do familiar:
ou Como usar axudas mecánicas?
ou Como fortalecer e previr lesións das miñas costas?
ou Asistencia talleres de formación
ou Asistencia a profesionais de axuda na área emocional.
 Fundamental o estar fisicamente fortes, pero tamén moi interesante o poder buscar asesoramento psicolóxico se o necesitamos para poder adquirir as estratexias de xestión emocional necesarias de situacións de intensidade como as que estamos a vivir nesta fase.
ou Asistencia de axuda doutros profesionais sociosanitarios que nos poidan guiar, orientar e axudar no noso día a día de coidados:
 Traballo social, enfermería, psicoloxía, terapia ocupacional…